رشته مهندسی تاسیسات به عنوان یکی از رشتههای پرطرفدار در میان دانش آموزان در دوران متوسطه و همچنین در هنگام انتخاب رشته دانشجویان شناخته شده است. مهندسی تاسیسات به عنوان یک تیم عظیم تدارکات و پشتیبانی در تمام عرصههای جامعه و صنعت حضور پررنگی را دارد و بسیاری از صنایع به وجود این کارشناسان خبره وابسته هستند. اگر به طراحی، نگهداری و ارتقای سیستمهای ساختمانی علاقهمندید این رشته برای شما ساخته شده است اما باید از خود بپرسید که این حرفه چگونه است و چه مزایا و معایبی خواهد داشت تا در جهت آن گام بردارید. در این مقاله به معرفی مزایا و معایب رشتهی مهندسی تاسیسات خواهیم پرداخت تا علاوه بر آشنایی کامل با این رشتهی تحصیلی بتوانید هم از فواید و هم از مشکلات آن آگاه شوید.
خلاصه محتوای این مقاله را میتوانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:
فهرست مطالب
ویدئو معرفی مزایا و معایب رشته مهندسی تاسیسات
معرفی رشته مهندسی تاسیسات
رشته مهندسی تاسیسات (Facilities Engineer) یکی از شاخههای اصلی در توسعه، نگهداری و بهبود آسایش جامعه محسوب میگردد. اهمیت این موضوع را میتوان از زبان دکتر ژنگ اونیل، استاد گروه مهندسی مکانیک در دانشگاه تگزاس A&M نیز دریافت کرد:
«مهندسی تاسیسات یکی از مهمترین زمینههای مهندسی برای ارتقای رفاه در محیط ساختمان و پایداری وضعیت است.»
تاسیسات در صنعت ساختمان سازی یک عضو جدا ناشدنی و اصلی محسوب میگردد زیرا زندگی و آسایش ساکنان یک خانه و یا محل کار مهمترین وظیفهی یک مهندس و کارشناس تاسیسات خواهد بود. مهندسین تاسیسات به نوعی مسئول نگهداری سیستمهای از ساختمانها یا مجتمعهای بزرگ هستند. آنها باید از عملکرد سیستمهای الکتریکی و مکانیکی اطمینان حاصل کنند و در حوزهی نگهداری از لولهکشیهای آب و فاضلاب مخصوصا در ساختمانهای در حال ساخت نظارت بالایی را داشته باشند تا مشکلات ناشی از ایمنی و نارضایتی ساکنان به وجود نیاید. این مهندسین در سازمانهای دولتی و خصوصی میتوانند مشغول به کار شوند و حتی تبدیل به مدیران شرکتهای بزرگ تاسیساتی شوند.
این رشتهی تحصیلی از تخصصهای متعددی تشکیل شده است که با توجه به افزایش زیرساختها و گسترش ساخت و سازهای عمرانی میتوان موارد زیر را برشمرد:
- تبرید و سردخانه
- سیستمهای الکتریکی
- سیستمهای آبرسانی و انتقال فاضلاب
- بهرهوری انرژی
- تاسیسات خورشیدی
- راهاندازی سرویس و نگهداری تاسیسات بهداشت
- تأسیسات گرمایی و گاز رسانی (Heating)
- راه اندازی، سرویس و تعمیر دستگاههای سرد کننده
- نقشه خوانی و نقشه کشی
- تهویه (Ventilation)
- تهویه مطبوع (Air-Conditioning)
نحوه ورود به رشته مهندسی تاسیسات
این رشته تحصیلی در مقاطع مختلف تحصیل از مقطع متوسطه در دسترس دانش آموزان بوده و در دانشگاه نیز از کاردانی تا دکترا و حتی پس از آن را نیز شامل میشود. دانش آموزان و علاقهمندان میتوانند در سنین نوجوانی به یادگیری مباحث این رشته مشغول شوند و از کارگاههای عملی و آزمایشگاههای مرتبط در حین تحصیل در دبیرستان بهره مند گردند. در مقطع متوسطه از طریق انتخاب رشتههای زیر در هنرستان، کار و دانش و فنی حرفهای میتوان در دسته افراد فعال در حوزه تاسیسات قرار گرفت:
- تاسیسات بهداشتی ساختمان
- تأسیسات گرمایی ساختمان
- تاسیسات گازرسانی
- تاسیسات حرارتی برودتی
- تاسیسات تهویه مطبوع ساختمان
دانش آموزان پس از اتمام دوران تحصیل خود میتوانند با شرکت در کنکور کاردانی، به دانشگاههای دارای این رشته وارد شده و به صورت ناپیوسته در آن تحصیل نمایند. چنانچه علاقهمندان از مقطع دبیرستان وارد این رشته نشده باشند میتوانند بعد از شرکت در کنکور رشتهی ریاضی، از بین رشتههایی که در ادامه آورده شده است انتخاب نمایند:
- مهندسی مکانیک گرایش تاسیسات
- تاسیسات مکانیکی
- کاردانی فنی مکانیک-تاسیسات مکانیکی
- کاردانی فنی برق-تاسیسات الکتریکی ساختمان
- رشته تاسیسات صنعتی
دانشجویان پس از انتخاب رشته میتوانند در حیطههای طراحی، نگهداشت و اجرا مشغول به کار شوند و زمینهی فعالیت خود را با در نظر گرفتن شرایط شغلی و شخصی مشخص نمایند. نکتهای قابل توجه دربارهی نام رشتهی مهندسی تاسیسات در کشورهای اروپایی و آمریکایی وجود دارد که ممکن است بعضی از علاقهمندان را به اشتباه بیندازد. مهندسی تاسیسات با نامی که در بالا ذکر شد یعنی Facilities Engineer در ایران آموزش داده میشود و اصطلاح engineering HVAC که به معنی گرمایش (Heating)، تهویه (Ventilation) و تهویهی مطبوع (Air-Conditioning) است تنها بخشی از این رشتهی پرتکاپو را شامل میشود.
مزایای تحصیل در رشته مهندسی تاسیسات
تمام شغلها و رشتههای تحصیلی مزایا و فوایدی دارند که دانستن آنها پیش از انتخاب شغل میتواند در تصمیم گیری برای ورود به آنها تأثیرگذار باشد. در اینجا نیز برخی از مزایای مهندسی تاسیسات بیان خواهد شد :
|
مزایای تحصیل در رشتهی تاسیسات |
توضیحات |
|
شرکت در آزمون نظام مهندسی |
در مهندسی تاسیسات فارغ التحصیلان با شرکت در آزمونهای نظام مهندسی و پروانه اشتغال میتوانند، این دو مدرک معتبر را کسب نمایند. داشتن این مدارک یک مجوز برای اخذ پروژههای عظیم و احداث شرکت به حساب میآید و درآمد قابل قبولی نیز به همراه دارد. |
|
فرصتهای شغلی متنوع |
با توجه به نیاز جامعه و افزایش جمعیت، بازار کار تاسیسات در حال گسترش است و متخصصین این حوزه میتوانند با به روز نگه داشتن تواناییهای خود و ارائهی کیفیت بالا، بهترین موقعیتهای شغلی را از آن خود نمایند. |
|
درآمد مناسب و دستمزدهای بالا |
همزمان با بالا رفتن هزینههای متریال و پیشرفت در حوزههای تاسیساتی، دستمزدها و نرخ خدمات نیز افزایش مییابد. مهندسین حاذق میتوانند با یادگیری مهارتهای تخصصی از درآمد و مزایای چشمگیر برخوردار گردند. |
|
راحتی در انتخاب حیطه و شغل تخصصی |
ورود به حوزه تاسیسات میتواند برای شما با یادگیری اصولی و تخصصی بدون سردرگمی همراه باشد و انتخاب شغل تخصصی با توجه به روشن و واضح بودن مشاغل آسان باشد. |
|
راه اندازی کسب و کار مستقل |
امکان کارآفرینی و شروع یک استارت آپ در حیطهی تاسیسات همیشه یکی از مزایای مهم این حیطه تلقی میگردد. علاوه بر وجود موقعیتهای شغلی مناسب در ارگانهای دولتی و خصوصی، مهندسین جوان میتوانند به راهاندازی یک کسب و کار تخصصی در حوزه تاسیسات نیز اقدام نمایند. |
|
پیشرفت شغلی |
با یادگیری بیشتر و بهروزرسانی اطلاعات و مهارتها در حوزه تاسیسات میتوان امکان پیشرفت و افزایش درآمد قابل توجهی را پیش بینی نمود. یادگیری اصولی همراه با روشهای جدید کلید اصلی پیشرفت خواهد بود. |
معایب رشته تاسیسات
همانگونه که مزایای و فواید مهندسی تاسیسات بیان شد و بسیاری از نکات مثبتی که افراد برای انتخاب شغل در نظر دارند در این رشته دیده شد، حال باید معایب و مشکلاتی که با انتخاب این رشته با افراد همراه خواهد شد در نظر گرفته شود.
|
معایب رشته مهندسی تاسیسات |
توضیحات |
|
چالشهای فیزیکی |
کارها و مشاغلی از جمله تاسیسات که نیاز به نیروی جسمانی بالا دارند همیشه با سختی های فیزیکی در محیط های کار همراه بوده و اغلب پیشنهاد می شود تا افراد با جثه ی ضعیف به سمت تخصص هایی که نیازمند انرژی بالا و نیروی بدنی زیاد هستند نروند. فرسودگی نیز میتواند در طی زمان برای افراد شاغل در این حوزه اتفاق بیفتد. |
|
بهروزرسانی دائمی |
تاسیسات و تمام حیطههای آن به دلیل سر و کار داشتن با رفاه و آسایش جامعه دائما در حال بهروز رسانی و پیشرفت هستند. ایجاد روشهای جدید، نوآوری در متریالها و استفاده از ابزارها و دستگاههای جدید علاوه بر داشتن مزیت، میتواند به عنوان یک مشکل برای افراد فعال این حوزه شناخته شود و این اشخاص مجبور باشند تا همیشه در وضعیت به روز رسانی قرار گیرند. |
|
مسئولیت و فشارهای ناشی از آن |
به عهده گرفتن پروژههای عظیم و حتی کوچک مسئولیت بالایی برای کارشناسان فنی تاسیسات خواهد داشت. مهندسین باید کار خود را بدون هیچگونه خطایی به سرانجام برسانند تا در مواردی که ایمنی و جان انسانها نیز دخیل است، مشکلی پیش نیاید. |
|
محدودیتهای جغرافیایی |
در کشور بزرگی مانند ایران، بعضی گرایشهای رشتهی تاسیسات فقط در مناطق خاصی از کشور دارای بازار کار قابل قبول است و افراد باید به استانهای دیگر مراجعه کنند تا شغل مورد نظر خود را پیدا کنند و این میتواند سختی و دوری از خانواده را نیز به همراه داشته باشد. |
|
خطرات و تهدیدها |
کارشناسان تاسیسات باید آمادگی مقابله با خطرات مختلفی را داشته باشند. خطراتی مانند برق گرفتگی، نشت گاز، قرار گرفتن در معرض گرما و سرمای شدید، استفاده از تجهیزات سنگین و خطرناک از جمله مسائلی هستند که کارشناسان ممکن است با آنها روبرو شوند. |
|
محدودیت جنسی |
از دیگر سختیهای شغل تاسیسات، محدودیت در استخدام بانوان در سری تخصصهایی است که نیاز به کارهای سخت و نیروی جسمانی دارد. این محیطهای کاری اغلب مردانه است و بانوان در آنها حضور فعالی ندارند. |
|
ساعات کاری بالا |
این شغلها اغلب به صورت تمام وقت هستند و ساعات کاری زیادی را شامل میشوند که افراد باید زمان زیادی از زندگی خود را به حضور در محیط کار اختصاص دهند و این مورد میتواند برای برخی آزاردهنده باشد. |
|
شرایط آب و هوایی مناطق مختلف |
کارشناسان تاسیسات گاهی مجبورند تا در گرما و سرمای شدید و یا حتی مناطق صعبالعبور مشغول به فعالیت شوند. این شرایط با روحیات و شرایط فیزیکی تمام افراد سازگار نیست و بهتر است تا با شناخت کافی از شرایط اقدام شود. |
توصیههایی برای علاقهمندان رشته تاسیسات
همیشه در شروع یک مسیر شغلی، دانشجویان و فارغ التحصیلان به دنبال کوتاهترین روش میگردند تا به یک موقعیت شغلی مناسب و درآمد قابل قبول دست یابند. با توجه به گستردگی اطلاعات و اشتراکگذاری تجربیات توسط افراد موفق بهتر است تا قبل از وارد شدن به حیطههای کاری مختلف تاسیسات، این نکات رعایت شوند تا افراد بتوانند در مسیر درستی از رشتهی تحصیلی خود گام بردارند:
- مشورت با اساتید در گرایشها و تخصصهای مختلف
- توسعهی مهارتهای نرم افزاری
- آشنایی با استانداردها و قوانین
- کارآموزی داوطلبانه در شرکتها و پروژههای تاسیساتی
- شرکت در دورههای آموزشی تئوری و عملی
- قبول انجام پروژههایی در ابعاد کوچک
همچنین مقاله چگونه در رشته مهندسی تاسیسات موفق شویم؟ نیز میتواند برای شما کمککننده باشد. یکی از موارد گفته شده در بالا که میتواند زمان رسیدن به شغل و درآمد قابل قبول را کوتاهتر کند، شرکت در دورههای آموزشی است که توسط افراد موفق بسیاری توصیه گردیده است. دورههای گروه آموزشی پارس پژوهان با بهرهمندی از اساتید با تجربه و همچنین ارائهی مدرک فنی و حرفهای میتواند مسیر روشنی را به علاقهمندان و فارغ التحصیلان ارائه دهد. شرکت در این کلاسهای آموزشی همراه با تعامل دوطرفه بین مدرسین و دانشجویان و امکان پشتیبانی در حین دوره و پس از آن یکی از مهمترین مزایای گروه آموزشی پارس پژوهان است. برخی از دورههای ارائه شده توسط این مجموعه در ادامه آورده شده است:
- دوره آموزش سیستمهای بخار و بویلرها
- دوره آموزش نقشه کشی مخازن تحت فشار با اتوکد AUTOCAD
- دوره آموزش اسپن پلاس Aspen Plus
- دوره آموزش نقشه خوانی PFD, P&ID
- دوره آموزش کمپرسور هوای فشرده
جمعبندی
مهندسی تاسیسات به عنوان یکی از مشاغل بنیادی که نقش حیاتی در زیرساختهای جامعه ایفا میکند، علاوه بر داشتن درآمد قابل توجه و موقعیت شغلی مناسب در جامعه همراه با مشکلات و مسائلی نیز خواهد بود که مشورت گرفتن با اساتید و افراد موفق این حوزه میتواند در پیشرفت و توسعه افراد تاثیرگذار باشد. شرکت در دورهها و کارگاههای آموزشی میتواند به کارشناسان و مهندسین جوان در این زمینه کمک شایانی نماید.
نویسنده: علی بهرام، کارشناسی ارشد مهندسی فرآیند.